49. Durangoko Azoka

Mila Salterain: "Pertsonaia historikoen asmoak eta arrazoiak nobelatzea da egin dudana"

XII. mendeko Durangaldean kokaturiko ‘Erresumaren ilunsentia’ nobela idatzi du Mila Salterain abadiñarrak

Historia eta fikzioa uztartu dituzu zure lehenengo nobelan.
Bai, pertsonaia historikoen asmoak eta arrazoiak nobelatzea izan da asmoa, 1190. eta 1199. urteen arteko gertakizunak kontatzeko. Ez naiz Historian lizentziatua, eta nobela generoa aukeratu nuen kontatu nahi nuena azaltzeko, historia lantzeko, esparru malguagoa uzten zidalako. Gustu eta plazer handiz egin dut.

Zerk bultzatu zaitu ‘Erresumaren ilunsentia’ idaztera?
Abadiñon egin genuen toponimia lan bat da sorburua; XV. mendetik Abadiño izen horregaz agertzen dela ikusi genuen dokumentazio lan horretan. Horretan genbiltzala, Jose Luis Lizundiak Toponimia medieval en el País Vasco liburua utzi zidan, eta han aurkitu nuen “Aiçlucea, Aitçlucea, Aççluce, Atçluçea, Ailluçea tenentzia”. Astxiki mendian gaztelu-haitz bat zegoela entzuna neukan, eta banekien, 1994an, inguru horretan egindako indusketetan agertu ziren aztarnak eta Eskoriatzako Astxorrotzen jasotakoak berdinak direla. Jakin-min handia sortu zitzaidan, eta ikerkuntza abiatu nuen 2011ko udan.

Nafarroako Erresumak zelako presentzia eduki zuen gurean?
Nafarroako tenentzia zegoen hemen, eta bide inportanteak igarotzen ziren Durangaldetik; lautada eta kostaldea lotzen zituztenak. Erresuma baten barruan gotortuta zegoen gurea lako inguru bat erresumatik kanpo geratzeko zer gertatu zen, zelako zirrikitu eta traizioak gertatu ziren, jakin guran hasi nuen liburua. Petro Latroneren traizioaren zantzuak egon badaude. Bestalde, 1195ean Alarcosko gudari gurutzada kategoria eman zioten, eta Nafarroako erregea ez zen joan; izan ere, harreman onak zituen almohadeekin. Antso erregeari eskumikua eta herritarrei interdiktua ezarri zizkietela ere jasota dago Aragoiko dokumentuetan. Erresumako herritarrei elizara joatea debekatzen zieten interdiktuagaz.

Oso ezezaguna zaigu askori gure historiako parte hori.
Bai, eta neuk ere asko irakurri behar izan dut. Liburua idazten hasi orduko, hamaika txosten eta liburu irakurri dut. Asko ikasi dut. Edonola ere, Ailluzeko dorrearen berri lehenengoz aitaren ahotik jakin nuen, 19 urte nituela: “Hemen dorre bat egon ei zunan sasoi batean”, esan zidan.

Euskal literaturan ez da ohikoa gai hauek lantzea.
Ez da ohikoa nobela kokatzeko hautatu dudan sasoi historikoa aukeratzea. Gogoratzen dut umetan abenturazko zinema gustuko genuela, eta liluratu egiten gintuztetela Robin Hood eta antzeko protagonista abenturazaleek. Gero konturatzen zara han agertzen zen Richard I Lehoi-bihotza erregea Nafarroako Berengelagaz ezkonduta zegoela, eta gure historiagaz harremana zeukala. Nafarroako erregearentzat galera handia izan zen Durangaldea Gaztelako Erresumaren menpe jaustea. Baina herritarrentzat zer suposatu zuen? Gure jatorriari buruzko kontzientzia galdu genuela uste dut nik.

Gizarteko maila guztietako pertsonaiak daude liburuan.  
Bai, herritar xumeen inguruko istorioekin abiatu nuen liburua, eta, hasieran alferra ematen bazidan ere, erregearen inguruan ere egituratu dut liburuko trama. Alde horretatik, nobelan ikusten da XII. mendeko gizartea zelan zegoen araututa. Abadiñok gerora sei errejidore zeuzkan, esaterako: elizate edo auzune bakoitzak bana.

Urazandi izena duen eremuan kokatu dituzu nobelako gertakizunak.
Bai, Urazandi auzoan. Liburuaren hasieran ematen dut istorioa eta historia kokatzeko mapa bat. Leku estrategikoa zen: hemendik igarotzen zen, esaterako, Aramaiorako galtzada; eta gertutik, Arrazolatik, Asuntsatik igarotzen zen baita, Urkiolatik Aramaiorako errege-galtzada.

Pertsonen arteko harremanen ingurukoa ere bada nobela: giza harremanei eta botere harremanei buruzkoa.
Bai, denetariko pertsonaiak eta harremanak agertzen dira: traidoreak, diru gosea zeukatenak, serorak, etxagunak... Denak agertzen dira. Eta nobelaren argumentuari intriga ematen diote euren arteko harremanek. Sasoiko kulturen elkarbizitza erakusten duten lau hizkuntzatan harremantzen dira pertsonaiak. Eta Durangaldeko esamoldeak eta lexikoa ere sartu ditut.

Liburua Txalaparta argitaletxeagaz kaleratzeko aukera zelan sortu da?
Liburuaren lehenengo bertsioa bidali nuen argitaletxeetara, eta Txalaparta argitaletxekoek erantzun zidaten gaia eta garaia interesgarria iruditzen zitzaizkiela esateko. Baina zera galdetu zidaten: “Hau zer da? Saiakera bat ala zer?”. Nobela egitea erabaki nuen une horretan, eta hainbat pertsonaia sortzeari ekin nion: horrela sortu nituen itsua eta serorak, esaterako.

Erlazionatuak

Jendetza. domekan, Durangoko Azokan

Durango

Durangoko Azokako ateak zabaldu orduko jende dezente batu da Landako inguruan. Hala ere,  goizak aurrera egin ahala azoka inguruak bete-bete e...
49. Durangoko Azoka iruditan, zapatua

Durango

Eguraldiak lagundu ez duen arren, jende asko batu da goizean-goizetik Durangoko Azoka inguruan. Gaurko eguna ere, aurkezpen eta ekitaldi ezberdinez...
'Txapeldun'. esfortzuaren gaineko lana estreinatuko dute Szenatokian, domekan

Durango

Helburu bat lortzeko egiten den esfortzuaren gaineko lana da Txapeldun. Eneko Balerdi  dantzaria izango da ikuskizuneko protagonista, eta kore...
Mocker's: "Rock-and-rollaren benetako esentziaren bila, estudioan zuzenean egin genuen grabazioa"

Durango

Jon Garcia abeslari eta bajistak aurkeztu digu Mocker’s taldearen ‘Percute animas’ disko berria. Gaur 15:40an eskainiko dute kont...
Anuntxi Arana, antropologoa: "Kondairak apaindura bakoak dira, baina aldi berean literarioki ederrak"

Durango

Anuntxi Arana antropologoak jasoko du Durangoko Azokako Argizaiola saria. Gaur, zapatua, 20:00etan izango da gala San Agustin kultur gunean. Frants...
Ahotseneak espazio bi edukiko ditu 90 sortzaileren lanak erakusteko

Durango

Zer hoberik erosi gura duzun liburu edo diskoa zuzenean probatzerik baino? Ahotseneak izaera freskoa ematen dio Durangoko Azokari, musika eta liter...
Ballonti institutuko ikasleak ANBOTOn

Iurreta

Portugaleteko Ballonti BHI institutuko batxilergoko bigarren mailako ikasleek ANBOTOren egoitza bisitatu dute Iurretan. Goizean, Durangoko Azokara ...
Saguganbara: Sorkuntzagaz jolastuz, transmisioa lantzeko Durangoko Azokako gunea

Durango

Gu ere sortzaile eta Egun batez idazle izenburuko tailerrekin abiatuko dute, gaur, lau egunetako programazio oparoa Saguganbaran, txikien eta handi...
Hamabi ikasleren lanetik, 'Klarinete zaharra' liburua, belaunaldiartekotasunari buruz

Durango Zornotza

Lauaxeta ikastolako ikasleek idatzitako nobela autoekoizpenen gunean egongo da eskuragarri.Euren aitita-amamen belaunaldiari buruzko nobela kalerat...
Zabaldu dituzte 49. Durangoko Azokako ateak

Durango

Gaur ikasleen eguna da. Goizean, ehundaka gaztetxo ibiliko dira azokan eta eurentzako antolatu diren hitzaldi eta tailerretan. Gaurko egitaraua.
Jean Jacques Casteret: "Okzitaniako hizkuntza eta kultura ezagutarazteko aukera ederra da azoka"

Durango

Okzitaniako kultura eta hizkuntzaren gaineko mahai inguruan izango da domekan Jean Jacques Casteret (Pau, 1970) Institut d’Estudis Occitansek...
Ander Lipus: "Uste dut garrantzitsua dela bizitza eta antzerkia bereiztea, bestela, jota geundeke!"

Berriz Durango

Gosariak lan multidiziplinarra ondu dute Joseba Sarrionandia idazleak, Gose taldeak, Iñigo Arregi eta Juan Luis Goikolea margolariek, eta An...
Gaur goizean irekiko ditu ateak Durangoko Azokak

Durango

10:30ean, irekiko ditu ateak Durangoko Azokak. Publiko osoarentzat egongo da zabalik, baina ikastetxeetako gazteek protagonismo berezia izango dute.
Montse Sarriugarte: "Balio handikoa iruditzen zait Ibonek libururako egin duen ilustrazio lana"

Durango

'Pianoa naiz' kantu liburua egin du Montse Sarriugartek; bere kantek eta Ibon semearen marrazkiek osatzen dute liburua. Durangoko Udal Bibliotekan ...
Txomin eta Peru Magdalena: "Umeari fardela behin betiko kentzeko lasterketa lelo bat egoten da gurasoen artean""

Durango

Txomintxo eta Perutxo Iosuri fardela aldatzen liburua kaleratu dute Txomin eta Peru Magdalena anaiek. Abentura berrian ez da umorerik faltatuko.
'Hegoak erein' jaialdia kulturgileen eta sortzaileen topaleku izango da Plateruenean

Durango

Ekitaldi berezia prestatzen dabiltza Plateruena Kafe Antzokian abenduaren 6rako, gaueko 22:30erako. ...eta urte askotarako! diru ekarpen eta borond...
Katamalok Plateruenean grabatutako zuzeneko diskoa kalean da

Durango

Kalean da Plateruenak eta Katamalok elkarlanean sortutako kontzertuaren diskoa. Katamalo Plateruenean zuzenean diskoa 2011ko azaroaren 18an grabatu...
Nola prestatzen dira Durangoko merkatariak azokara begira?

Durango

Produkzioa bikoiztu behar izaten dute batzuek, normalean baino bost bider gehiago saltzen dute beste batzuek, azoka osteko egunetan ere salmentak i...
Durangaldeko albiste garrantzitsuak eta azken ordukoak Whatsapp edo Telegram bitartez jaso gura dituzu? Hauek dira bi aukerak.

WHATSAPP: Bidali ALTA 688 635 041 telefono zenbakira.

TELEGRAM: Batu zaitez @anbotokomunikabideak kanalera.