[IRITZIA]: Desadostasunak

Ezkurdiko Udal Kultur Aretoen garrantziaz jabetzeko, Astola aldizkarian Mikel Onandiaren lan bi irakurtzea komeni da: Ezkurdi plaza (9. zenbakian) eta Udal Kultur Aretoak (13. zenbakian); izan ere, Leopoldo Zugazaren zuzendaritzapean euskal abangoardiaren erreferente bihurtu ziren. Aretoek 1970eko uztailaren 16an zabaldu zituzten ateak. Inaugurazio erakusketak José María Moreno Galvanek —Triunfo aldizkariko kritikariak— zuzenduriko grafiko bilduma bat bildu zuen, Espainiako arte grafikoetako erreprodukzio, grabatu eta miniaturaz osatua. Ondoren, eta urte amaierara arte, Gipuzkoako margolari gazteen erakusketa kolektibo bat hartu zuten: Marta Cárdenas, Carlos Sanz, Ramon Zuriarrain eta Vicente Amestoyrena; baita Néstor Basterretxearen zeramika, eskultura eta olio-pinturen erakusketa bat ere, eta beste hainbat erakusketa José Manaut Viglietti margolariari —40ko hamarkadan Durangon konfinatua izan zen bere militantzia antifaxistarengaitik—, Agustín Ibarrolari, Luis Saezi eta Arturo Acebal Idigorasi eskainiak. Dirudienez, Leopoldo Zugazak akordioa lortu zuen oraingo Espazioaren hustura erakusketa egiteko, baina ez zen gauzatu, ez Leopoldo Zugazak ezta Oteizak ere inoiz argitu gura izan ez zituzten arrazoiengaitik.

Oteizak Zugazagaz izan zuen hartu-emana Leopoldo Zugazak berak Oteizari bidalitako hiru gutunetan ageri da jasota: 1966ko maiatz ingurukoa, 1963ko maiatzaren 1ekoa eta 1972ko maiatzaren 29koa; gaur egun Oteiza Museoko Dokumentu Fondoan daude, baina haietariko bakar batean ere ez da Durangorako erakusketaren aipamenik egiten, eta hori benetan gertaera handia izango zen. Pentsa dezakegu Oteizaren lehenengo porrot hau (1970), eta gerora etorritakoak (Sabin Etxekoa eta Alondegikoa), erabakigarriak izan zirela eskultoreak bere ondare guztia Azuzari uztea erabakitzeko.

Leopoldo Zugazak hainbatetan izan zuen hartu-emana Oteizagaz: Quosque tandem...!-en agerpena, Acteon proiektua, Iruñeko topaketak, Barakaldon Convergencia para un vacío kokatzea; baina ez zuen haietako bati buruz ere azalpen publikorik eman.

Oteizak ez zuen erakusketa honi buruzko testigantzarik utzi Miguel Pelay Orozcok idatzitako bere biografia osoan (1978), baina proiektua bere Museo Fundazioan gorde zuen; horri eskerrrak, gaur egun Durangoko Arte eta Historia Museoan gozatu dezakegu.

Erakusketa hau bere garai abstraktuaren sintesitzat hartu daiteke, eta 1987an Bilboko Museoan egin zen Propósito experimental erakusketa osoaren aurrekari legez.

Ondorioztatu dezakegu desadostasun honen sekretua Jorge Oteizarena zein Zugazarena dela, eta edozein iritzi oinarririk bako hipotesi hutsa baino ez dela.